غلامعلى صفايى

331

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

« عضة » درخت بزرگ و خاردارى است و جار و مجرور متعلق به « ينبتنّ » و « شكير » آن علفهايى است كه در اطراف درخت روييده مىشود . معناى مثال اين گونه : « مؤكدا مىرويد از درخت عضه علفهاى هرز آن درخت » است . نكته : اين ضرب المثل مصرع دوّم يك بيت شعر بوده : اذا مات منهم ميّت سرق ابنه * « و من عضة ما ينبتنّ شكيرها » سپس مصرع دوّم براى هرچيز بدى كه از آن چيز ناشايستى بوجود مىآيد ضرب المثل شده است . الثاني : دومين قسم از اقسام چهارگانهء نون مفرد ، تنوين است كه عبارت است از نون زائدهء ساكنى كه به آخر كلمات ملحق شده و موجب تأكيد آن نمىباشد ، با اين تعريف نون « حسن » از تعريف خارج شد زيرا كه نون آن اصلى است و نون « ضيفن » كه به معناى طفيلى است نيز خارج شد زيرا متحرك است و نون « منكسر و أنكسر » نيز خارج از تعريف است هرچند زائد و ساكن بوده و موجب تأكيد نمىباشد ، زيرا در آخر كلمه نيست و همچنين نون « لنسفعا » خارج از تعريف است زيرا براى تأكيد است هرچند نون زائد و ساكن و در آخر كلمه مىباشد . و أقسامه خمسة : بايد دانست كه اقسام تنوين در زبان عرب پنج قسم مىباشد : 1 - تنوين تمكين : و آن تنوينى است كه لاحق به اسماى معرب منصرف مىگردد . تا اولا بيان كند كه اين اسم به اصل خود باقى است و مىدانيم كه اصل در اسماء گرفتن انواع اعراب و تنوين است و ثانيا بيان كند كه اين اسم ، ملحق به حروف نشده است تا مبنى گردد و همچنين ملحق به فعل نيز نگشته تا اينكه غير منصرف گردد . نام ديگر اين تنوين ، تنوين امكنيه و تنوين صرف مىباشد . مانند تنوين « زيد و رجل و رجال » و ابن مالك درباره تنوين تمكين گفته است : الصرف تنوين أتى مبيّنا * معنى به يكون الاسم أمكنا 2 - تنوين تنكير : عبارت است از تنوينى كه لاحق به بعض از اسماى مبنيه مثل اسم فعل مىشود تا بيانگر فرق بين حالت معرفه با حالت نكره آنها باشد و